«Εδώ είναι ο παράδεισος και η κόλαση, εδώ…». Υπάρχει, άραγε, πιο αντιπροσωπευτικός στίχος για ένα γήπεδο; Πιο ακριβής έκφραση για όσα μπορεί να «πει» ένα ποδοσφαιρικό σπίτι, αν θα μπορούσε να μιλήσει και να εξιστορήσει όσα έζησε; Η Λεωφόρος ήταν και τα δύο για τον Παναθηναϊκό. Και παράδεισος και κόλαση. Με τα καλά και τα άσχημα. Με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες.

Με τις μέρες που… σείονταν και τραγουδούσαν ακόμα και τα τσιμέντα, αλλά και με τις βραδιές που το σκοτάδι απλωνόταν σε ολόκληρη την έκταση του οικοπέδου που έγινε η ζωή και ο «ναός» όλων των φίλων του Παναθηναϊκού.

Αυτήν τη φορά, το «τριφύλλι» αποχαιρετά οριστικά το «σπίτι» του. Δίχως κόσμο. Με μεγάλη δυσκολία. Με την πλειοψηφία των οπαδών να μην μπορεί να φανταστεί τον σύλλογο δίχως την ιστορική του έδρα. Με τους κατοίκους των Αμπελοκήπων να μην μπορούν ούτε να δημιουργήσουν την ιδέα ότι κάποια μέρα δεν θα στέκει αγέρωχο, υπερήφανο, καταπράσινο και ποτισμένο με εκατομμύρια ιστορίες, αυτό το γήπεδο, στο κέντρο της περιοχής.

Ο Παναθηναϊκός δίνει το τελευταίο επίσημο παιχνίδι του στο «Απόστολος Νικολαΐδης» προτού μετακομίσει για την επόμενη σεζόν στο ΟΑΚΑ και από το 2027 εγκατασταθεί στη νέα του έδρα. Στον Βοτανικό. Εκεί που το πρότζεκτ προχωρά, οι εξέδρες «σηκώνονται», οι εργασίες συνεχίζονται… Εκεί που θα πρέπει να μετακομίσει η καρδιά του οργανισμού και των υποστηρικτών του. Ένα μέρος, τουλάχιστον.

Γιατί το πιο μεγάλο κομμάτι της, αλλά και ολόκληρη η ψυχή του Παναθηναϊκού, θα βρίσκεται για πάντα στη Λεωφόρο. Και τα παιδιά της θα την τιμούν αιώνια. Όπως θα το κάνει και ο σύλλογος με ό,τι ορίζει η συμφωνία να υπάρξει στον συγκεκριμένο χώρο, όταν πλέον στον Βοτανικό η ομάδα θα γράψει τις νέες σελίδες της ιστορίας της.

Αιώνια ευγνωμοσύνη στον Γεώργιο Καλαφάτη

Ο άνθρωπος που έκανε εκατομμύρια κόσμο να ονειρεύεται… πράσινα. Ο ιδρυτής του Παναθηναϊκού. Εκείνος που συμπλήρωσε νόημα στη ζωή των φίλων του συλλόγου. Σε εκείνον οφείλει το «τριφύλλι» το γεγονός πως η Λεωφόρος έγινε το «σπίτι» του. Και στέγασε τρέλα, ιστορίες, συναισθήματα, δάκρυα, ξεσπάσματα, ανατριχιαστικές στιγμές, οράματα, αγκαλιές, κουβέντες, ευτυχία, θλίψη. Όλα. Γιατί αυτή η ρημάδα η μπάλα και η πορεία της ομάδας είναι ικανά να τα προκαλέσουν.

Ο Γεώργιος Καλαφάτης, λοιπόν, το 1922, στον χώρο της Περιβόλας, οραματίστηκε έναν χώρο όπου ο Παναθηναϊκός θα μεγάλωνε. Θα μπορούσε να δίνει τις μάχες του. Θα μπορούσε να αποκτά βάρος και κύρος η πράσινη φανέλα. Στους πρόποδες του Λυκαβηττού. Το οικόπεδο, βέβαια, ανήκε στον Δήμο Αθηναίων, με τον πρίγκιπα Νικόλαο να παρεμβαίνει και τελικά να παραχωρείται η έκταση στον σύλλογο έναντι συμβολικού ποσού.

Ιστορία με πρωτοπορίες

Η Λεωφόρος, επί πολλές δεκαετίες, αποτέλεσε τον πιο σύγχρονο αθλητικό πολυχώρο στην πατρίδα μας. Εκεί τοποθετήθηκαν για πρώτη φορά στα χρονικά προβολείς και έγινε το πρώτο νυχτερινό παιχνίδι στην Ελλάδα. Εκεί τοποθετήθηκε ο πρώτος χλοοτάπητας. Εκεί στεγάστηκαν διάφορα τμήματα του συλλόγου σε κλειστούς χώρους. Οι πρωτοπορίες αυτού του γηπέδου στην πάροδο των ετών ήταν τέτοιες που είχαν επιρροές από τις εξελίξεις στα μεγάλα γήπεδα των ποδοσφαιρικών ομάδων της Ευρώπης.

Η μετονομασία σε «Απόστολος Νικολαΐδης»

Το 1981 το γήπεδο στην καρδιά των Αμπελοκήπων, στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, πήρε την ονομασία «Απόστολος Νικολαΐδης». Εκείνος είχε εγκατασταθεί το 1917 στην Αθήνα και αγωνίστηκε με τα πράσινα ως δεκαθλητής, ποδοσφαιριστής, αλλά και αθλητής του βόλεϊ.

Διετέλεσε πρόεδρος της ΕΠΟ, ενώ βρέθηκε και στον προεδρικό θώκο του ΣΕΓΑΣ μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς. Το 1974 πήρε το χρίσμα του προέδρου του Παναθηναϊκού σε μια ιστορικής σημασίας εξέλιξη για τον οργανισμό.

Κυμάτισε η πρώτη ελληνική σημαία μετά την απελευθέρωση του ’40

Στις 8 Οκτωβρίου του 1944, ο διευθυντής του ιστορικού γηπέδου της Λεωφόρου, Αντώνης Βρεττός, σήκωσε στην ιστορική έδρα του «τριφυλλιού» τη σημαία της ελευθερίας, στέλνοντας μήνυμα ελπίδας στους Έλληνες και δίνοντας κουράγιο στους δεκάδες συμπατριώτες μας που βασανίζονταν στις φυλακές «Αβέρωφ».

Στις 07:00 εκείνης της 8ης του Οκτώβρη του ’44, ύψωσε την ελληνική σημαία στο ψηλότερο σημείο του γηπέδου του Παναθηναϊκού. Η γαλανόλευκη υψωνόταν ξανά στον ουρανό της Αθήνας μετά από 3,5 χρόνια! Ο Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος, μέσω ενός ανθρώπου που ήταν κομμάτι του, μπορεί να υπερηφανεύεται για μία πράξη σπουδαιότερη από κάθε τρόπαιο που μπορεί να κατακτηθεί.

Το αλησμόνητο 8-2 και η μαγική πορεία έως το Γουέμπλεϊ

Ιστορικής σημασίας παιχνίδια για τον Παναθηναϊκό έχουν διεξαχθεί πολλά στη Λεωφόρο. Παιχνίδια που γιγάντωσαν το όνομα του συλλόγου στην Ευρώπη. Που τον έκαναν γνωστό σε κάθε άκρη της Γης.

Στα πέταλα της οποίας βρίσκονταν κάθε φορά οι οπαδοί της ομάδας. Σε κάθε αναδρομή στα χρονικά του «Απόστολος Νικολαΐδης», ασφαλώς δεν γίνεται να λείπει η αναφορά στο πρώτο επίσημο παιχνίδι ανάμεσα στους αιώνιους αντιπάλους, με τον Ολυμπιακό να επισκέπτεται τη Λεωφόρο και τους «πράσινους» να φτάνουν στο εκπληκτικό 8-2 την 1η Ιουνίου του 1930.

Ανάμεσα στα πιο αξιοσημείωτα γεγονότα του γηπέδου είναι και οι αναμετρήσεις της πορείας μέχρι τον τελικό του Γουέμπλεϊ, το ’71. Για τη μοναδική ελληνική ομάδα που έχει φτάσει ποτέ στην τελευταία μέρα του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης. Με τον Παναθηναϊκό να καταφέρνει να αποκλείσει στο «κλουβί» του τις Ζενές Ες, Σλόβαν Μπρατισλάβας, Έβερτον και Ερυθρό Αστέρα.

Η μεγάλη επιστροφή του 2000

Το «Απόστολος Νικολαΐδης» από το 1984 έως το 2000 έμεινε μόνο. Φιλοξενήθηκαν εκεί, βέβαια, οι ακαδημίες Ρότσα για κάποια χρόνια, αλλά το γήπεδο έμεινε να στέκει δίχως τον πιο σημαντικό του «κάτοικο». Ο Παναθηναϊκός είχε φύγει για το ΟΑΚΑ, όπου έζησε και εκεί τρομερές στιγμές και πανηγύρισε τίτλους. Αλλά η ψυχή του βρισκόταν στους Αμπελόκηπους. Εκεί όπου το 2000 επανήλθε η ομάδα. Το γήπεδο αναμορφώθηκε, όσο ήταν εφικτό, με κόστος τότε 7 εκατομμυρίων ευρώ.

Η Λεωφόρος είδε το «τριφύλλι» να ανθίζει και να φτάνει μέχρι τους «8» του Champions League, αλλά και του Κυπέλλου UEFA, με συλλόγους όπως η Μπαρτσελόνα και η Άρσεναλ να υποκλίνονται στους «πράσινους». Ο Παναθηναϊκός σήκωσε και το νταμπλ του 2003-2004 στο «σπίτι» του και αυτοί ήταν οι τελευταίοι τίτλοι που είδε η Λεωφόρος, αφού το νταμπλ του 2010 και τα Κύπελλα του 2013 και του 2022 πανηγυρίστηκαν στο ΟΑΚΑ, αφού η ομάδα έφευγε και επέστρεφε αρκετές φορές…

Οι ιδέες ανακατασκευής

Στην πάροδο των ετών, προφανώς δεν έλειψαν οι ιδέες, οι μακέτες, οι προθέσεις, τα σχέδια και οι μελέτες για μια πιθανή ανακατασκευή. Όχι απλά για βελτιωτικά έργα, αλλά για αύξηση της χωρητικότητας της Λεωφόρου, ώστε να εκσυγχρονιστεί το «σπίτι» του συλλόγου και να καταφέρει εκείνος να μείνει εκεί. Εν έτει 2026 το νερό έχει μπει στο αυλάκι για τον Βοτανικό και τη Διπλή Ανάπλαση, με το χρονοδιάγραμμα να είναι τέτοιο που βάζει τον Παναθηναϊκό στη νέα του έδρα το 2027, έπειτα από μια σεζόν στο ΟΑΚΑ. Το 2003 το πλάνο περιελάμβανε αλλαγή της φοράς του αγωνιστικού χώρου, υπογειοποίηση και βύθιση της Λεωφόρου Αλεξάνδρας.

Έπειτα, η ιδέα του αείμνηστου Θανάση Γιαννακόπουλου δεν απαιτούσε μεταβολές στους γύρω χώρους, με εξαίρεση το πάρκινγκ πίσω από τις Θύρες 6-7, το οποίο συμπεριλαμβανόταν στο σχέδιο του τότε προέδρου του Ερασιτέχνη. Το σχέδιο εκείνο είχε προκαλέσει ενθουσιασμό, αφού στα σχέδια παρουσιαζόταν πλατεία καταστημάτων κάτω από το ποδοσφαιρικό γήπεδο και κάτω από την πλατεία ένα νέο γήπεδο μπάσκετ!

«Για πάντα, τα παιδιά της Λεωφόρου…»